Όταν ο Τσιπόλλα συναντά τον Ντεκάρτ: Σαγηνεύοντας ηλιθίους, 3 απλά παραδείγματά

 Σύμφωνα με τον Ιταλό φιλόσοφο Κάρλο Τσιπόλλα, ηλίθιος είναι το άτομο το οποίο προκαλεί ηθελημένα ζημιά σε ένα άτομο, μία ομάδα ατόμων ή κοινωνικό σύνολο χωρίς να επιδιώκει κάποιο κέρδος ή και λαμβάνοντας ζημία από την πράξη του. Ο ηλίθιος ως άτομο, ως ιδιοσυγκρασία και ως φύση θα μπορούσε να ήταν ορκισμένος εχθρός του Ρενέ Ντεκάρτ. Η έχθρα αυτή πηγάζει μέσα από την αμφιβολία. Η ποιο γνωστή φράση του Ντεκάρτ «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» θα μπορούσε να αναπτυχθεί ως θεώρημα σε «αμφιβάλω, αρά υπάρχω» καθώς το άτομο όταν αμφιβάλει για μία πεποίθηση, ταυτόχρονα πρέπει να υπάρχει για να τελεί την διαδικασία της αμφιβολίας του. Οι δύο αυτές προσεγγίσεις του ατόμου, είναι φαινομενικά ασύνδετες, χρονοχωρικά δεν παρουσιάζουν κανένα κοινό σημείο τομής, ωστόσο παρατηρούνται συνδυασμένα τόσο στην δημόσια κοινωνική ζωή όσο και στην όποια προσωπική.

Η εξέταση μίας τόσο γενικευμένης διασύνδεσης μεταξύ δύο θεωριών, ή ακόμα ορθότερα δύο διαφορετικών προσεγγίσεων στην ανάλυση της συμπεριφοράς του ατόμου, δεν θα είχε καμία απολύτως αξία αν δεν μπορούσε να παρουσιαστεί περιγραφικά. Για αυτό τον σκοπό, θα αναλυθούν μερικές συμπεριφορές, αφού πρώτα «οικοδομηθούν» κάποια τυχαία και φανταστικά προφίλ. Αυτές οι μελέτες περίπτωσης θα μας βοηθήσουν στο να εξάγουμε ένα σφαιρικό γενικευμένο συμπέρασμα. Ας αρχίσουμε όμως με τον τομέα της δημόσιας ζωής και συγκεκριμένα της πολιτικής.

Ας αρχίσουμε από ένα κλασικό μοτίβο πολιτικού προφίλ, αυτό του αλάνθαστου δεξιού κομματικού αρχηγού, κλισέ εικόνα, που κατέχει την λύση σε κάθε πρόβλημα. Για λόγους συντομίας, ας ονομάσουμε αυτό το προφίλ, με ένα πολύ σπάνιο όνομα, σκοπούμενοι να μην δημιουργήσουμε κάποια πολιτική δυσαρέσκεια, ας το πούμε λοιπόν Φαύλο. Ο Φαύλος, είναι ο κλασικός επιτυχημένος επαγγελματίας, που έχει δουλέψει πάρα πολύ στην ζωή του, ασχολείται με την πολιτική γιατί θέλει να σώσει όλους εμάς, ο ίδιος δηλώνει ότι από αυτή την ενασχόληση όχι μόνο δεν κερδίζει κάτι αλλά βγαίνει και χαμένος. Βασικό του επιχείρημα σε ότι και να του πεις, είναι ότι η αξιοκρατία μπορεί να λύσει τα πάντα.

Στο προφίλ του Φαύλου, παρατηρούμε στοιχεία τόσο αμφιβολίας για τους πολιτικούς του αντιπάλους (καθώς αυτός έχει λύση για όλα) όσο και στοιχεία ζημίας του ίδιου του εγώ. Παρατηρούμε λοιπόν ότι το συγκεκριμένο προφίλ, ταιριάζει σε έναν ηλίθιο ο οποίος αμφιβάλει. Κατ επέκταση έναν σκεπτόμενο ηλίθιο. Έναν ηλίθιο που εις γνώση του, παραμένει ηλίθιος. Φυσικά η πολιτική απήχηση αυτού το προφίλ θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αλλά και εκτός θεματολογίας του δοκιμίου μας.

Ένα δεύτερο κλασικό μοτίβο, είναι αυτό της διάσημης τηλεοπτικής περσόνας. Το υπό εξέταση προφίλ ας κάνουμε την παραδοχή ότι είναι μία γυναίκα, μέσης ηλικίας, ας πούμε 36-37, μετρίου προς ψηλού αναστήματος, με υπέροχες αναλογίες, καλλιεργημένη και φυσικά με ξανθό μαλλί και μαύρο φρύδι. Για άλλη μία φορά, ας ονομάσουμε για λόγους συντομίας , με ένα εξαιρετικά σπάνιο όνομα, Κατίνα. Το συγκεκριμένο προφίλ, φαινομενικά δεν παρουσιάζει κάποια ομοιότητα, ούτε με την θεώρηση του Τσιπόλλα ούτε του Ντεκάρτ. Υπάρχει μία υποκρυπτόμενη αντίθεση, αυτής της ιδανικής εικόνας, του ιδανικού θηλυκού προτύπου, με το στιλιστικό ατόπημα με το διαφορετικό χρώμα στις τρίχες, κάτι που ρίχνει την Κατίνα στο επίπεδο της κάθε απλής Κατίνας. Και ο Τσιπόλλα με τον Ντεκάρτ σμίγουν ξανά.

Το τρίτο προφίλ που θα δημιουργήσουμε θα είναι πιο σκληρό. Ίσως πιο ρεαλιστικό. Θα μιλήσουμε για έναν έφηβο, ας τον κάνουμε δεκαέξι – δεκαεπτά χρονών, που μισεί το σχολείο, παρακολουθεί όμως μαθήματα ενισχυτικής διδασκαλίας ώστε κατά την διάρκεια τους αλλά και κατά την αποχώριση από αυτά, να έχει δίπλα του μία παρέα που του αρέσει. Για να μην νιώσει στιγματισμένος κάποιος, δύσκολη ηλικία η εφηβεία, θα δώσουμε ένα πέραν του σύνηθες όνομα στο προφίλ μας, ας το πούμε Μητσάρα. Ο Μητσάρας θα μπορούσε να ήταν η έμπνευση των θεωριών του Ντεκάρτ, υπάρχει και οι πράξεις του οδηγούνται από την αμφισβήτηση, την αμφισβήτηση της αποδοχής από την παρέα του. Από την άλλη, θα μπορούσε να ήταν και ο μονολεκτικός ορισμός του θεωρήματος του Τσιπόλλα, καθώς τόσο η πράξη του όσο και η απραγία του, επιφέρουν ένα συνολικό άθροισμα αρνητικού αποτελέσματος.

Συνοψίζοντας, έχοντας εξετάσει και τα τρία αυτά προφίλ (του Φαύλου, της Κατίνας και του Μητσάρα), μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο ηλίθιος μπορεί να είναι ταυτόχρονα σκεπτόμενος, ο δε σκεπτικισμός δεν αναιρεί την επήρεια της ηλιθιότητας επί του ατόμου. Ακόμα και σε καταστάσεις έντονης αμφισβήτησης, όπου το άτομο έρχεται σε πλήρη αντίθεση μεταξύ του ενδότερου εγώ του και των μύχιων ορμέμφυτων του, η τάση προς την ηλιθιότητα, παραμένει μη χαλιναγωγήσιμη. Όπως κάποτε, είχε πει και ο Όσσο «η πίστη και η πεποίθηση, εμποδίζουν την ελευθερία».

Πυξαράς Δημήτρης

Όχι για την Ουκρανία - Για την δικαιοσύνη

 O Άντριου Μάικλ Ράμσευ, μερικούς αιώνες πριν, είχε γράψει πως "οι άνθρωποι δεν διακρίνονται ουσιαστικά από την διαφορετική γλώσσα που μιλούν, από τα διαφορετικά ρούχα που φορούν, ούτε από την άκρη της μυρμηγκοφωλιάς που κατοικούν". "Ο κόσμος" συνεχίζει να μας γράφει " ολόκληρος είναι μία μεγάλη δημοκρατία της οποίας κάθε κράτος είναι μία μεγάλη οικογένεια και κάθε άνθρωπος ένα παιδί" (Λεφάκης, 2020). Ο Καζαντζάκης (2005) σχεδόν έναν αιώνα πριν είχε γράψει "Η Ρουσία δεν μενδιαφέρει, παρά μόνο η φλόγα που κατατρώγει την Ρουσία". Και κάπου εκεί θα αναρωτηθείς που κολλάνε όλα αυτά. Η αλήθεια φίλε μου είναι ότι δεν κολλάνε. Ωστόσο σήμερα, ημέρα Πέμπτη, 24 του μήνα (θέλει ακόμα μέχρι να πληρωθούμε) ετελέσθει κάτι τρομακτικό: Μία χώρα εισέβαλε σε μία άλλη. 

Μέχρι εδώ όλα ωραία και όλα καλά. Είναι και λίγο τσικνοπέμπτη, έχουμε φάει και λίγο κρέας παραπάνω, τι μας νοιάζουν όλα αυτά; Η αλήθεια είναι ότι δεν μας νοιάζουν καλέ μου άνθρωπε, ως φημολογείται από τον σοφό λαό: μακριά από τον κώλο μας και όπου θέλει ας είναι. Οι πόλεμοι, κατά κοινή ομολογία είναι για να γίνονται. Οι υπέρμαχοι του, μας λένε ζοφερά ότι "έτσι ο κόσμος πάει μπροστά" ότι "είναι στην φύση μας" μέχρι και ότι "μειώνουν την ανεργία". ΄Βέβαια αυτό με την μείωση της ανεργίας έχει μία επιστημονική βάση, αν σου λείπει ένα χέρι και ένα πόδι, είναι δύσκολο να εργαστείς. Αν μεγάλο μέρος του πληθυσμού πεθάνει, δεν θα είναι άνεργο. Θα πάω το σκεπτικό μου και ένα βήμα όμως παραπέρα. Ο πόλεμος, αυξάνει την συνέπεια / παραγωγικότητα των εργαζομένων στην εργασία τους. Όταν στον δρόμο το πρωί θα δεις πτώματα, διαμελισμένα κομμάτια ανθρώπων παντού ή ακόμα χειρότερα, συνανθρώπους σου, μισόνεκρους να παρακαλάνε να πεθάνουν, να λυτρωθούν από την κόλαση, θα πας γρήγορα στην δουλειά και θα δουλέψεις για να ξεχάσεις όσα είδες. Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά, είναι Παρασκευή πλέον και εγώ θέλω να συνεχίσεις να διαβάζεις. Ας επιστρέψουμε λίγο στην εισβολή. 

Υπάρχει μία χώρα, που την λένε Ουκρανία - ξέρεις τα γνωστά, πολύ αλκοόλ, ωραίες γυναίκες, ναρκωτικά, φθηνές τιμές σε όλα - ένα επίγειος παράδεισος για εμάς τους πλούσιους Ευρωπαίους που τα τελευταία χρόνια, κάνουμε τουρ σε χώρες σαν και αυτή, που με τα λίγα ευρώ μας, πιστεύοντας ότι είμαστε Θεοί. Και άντε εγώ είμαι, εσύ; Άσε το τελευταίο ερώτημα, δεν θέλω να σε πιάσουν τα υπαρξιακά σου, να πέσεις σε κατάθλιψη και να αυτοκτονήσεις, πάμε συλλογιστικά παρακάτω. 

Σε αυτή την χώρα λοιπόν, ζούνε κάτι πλάσματα, νέα παιδιά, 20 - 30 ετών, που έχουν διαπράξει την ύβρη να θέλουν να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Ποιος να μας το έλεγε, ότι υπάρχει άνθρωπος που να επιδιώκει την αξιοπρέπεια! Να θέλει λέει να δημιουργήσει, να πάει την ζωή του μπροστά και στο κάτω κάτω ρε αδερφέ, να μην χρειάζεται να γεμίζει με φτηνό λιπαντικό, η γυναίκα του, κάθε βράδυ, το μουνί της για να ταΐσουν τα παιδιά τους. Τρώνε τα σκασμένα. Βλέπεις, αυτά τα πλάσματα, νιώθουν ευρωπαίοι. 

Εδώ και 15 χρόνια, η νέα γενιά της Ουκρανίας, προσπαθεί να στρώσει την χώρα της. Η εξαθλίωση και η διαφθορά, χρυσή κληρονομιά της Σοβιετικής Ένωσης (αν είσαι κουμουνιστής και σταματήσεις να διαβάζεις δεν θα παρεξηγηθώ), τους έχει στερήσει το δικαίωμα να κάνουν όνειρα. Κάπου όμως εκεί στράβωσε όλο αυτό. Το μεσοδιάστημα 2013-2015, σημειώθηκαν τρομερές διαδηλώσεις με εκατομμύρια πολίτες να απαιτούν η κυβέρνηση τους να ξεκινήσει διαδικασίες ένταξης στην Ε.Ε. "Είμαστε Ευρωπαίοι" έλεγαν, " ανήκουμε στην δύση, θέλουμε να ελπίζουμε", "θέλουμε δημοκρατία".

Τελείως συμπωματικά, την εποχή εκείνη, η κυβέρνηση της Ουκρανίας ήταν λίγο φιλορωσική. Τόσο λίγο που μερικά χρόνια πιο πριν, είχε πάρει την εξουσία με λίγη νοθεία και ο τότε πρόεδρος της έκανε διακοπές στην Ρωσία, αλλά ο κόσμος δεν είναι δίκαιος, για αυτό έλα να πάμε παρακάτω. Όταν με το καλό, έγιναν εκλογές, τα πλάσματα που αναφέραμε παραπάνω (θα τους χαρακτήριζα αγγέλους αλλά κάτι τέτοιο δεν θα πουλούσε εντός του κειμένου), αποφάσισαν να ψηφίσουν κάποιον πρόεδρο μέσα από αυτούς: νέο, όχι διεφθαρμένο, ιδεαλιστή, που τους υποσχέθηκε ένα όραμα με διττή φύση: να τους βάλει στην Ε.Ε και το ΝΑΤΟ. 

Αυτοί οι άνθρωποι, που είναι σαν και μένα, σαν και σένα, που έχουν παιδιά και γονείς, δεν ενδιαφέρονται για την διαφορετική γλώσσα, τα διαφορετικά ρούχα, τα διαφορετικά μέρη κατοικίας, θέλουν να μπουν στην οικογένεια της Ε.Ε, να γίνουν παιδιά της και να έχουν δημοκρατία. Βέβαια κανένας νταβατζής δεν αφήνει την πουτάνα να του φύγει, καλά κάνει, ο καθένας την δουλειά του, δεν θα τον σταυρώσουμε κιόλας. Όπως λοιπόν ο νταβατζής θα δώσει μερικές σφαλιάρες στην πουτάνα και όλα μέλη γάλα, έτσι και η Ρουσία που έλεγε και ο φίλος μας ο Νικ, με την ανοχή μας, εισέβαλε στην Ουκρανία. 

Και μην μου το κάνεις θέμα, τα είπαμε και παραπάνω, ο καθένας την δουλειά του. Τι και αν υποσχέθηκες στην πουτάνα ότι θα την βοηθήσεις; Εσύ είσαι νοικοκυραίος, δεν ξέρεις από τέτοια... Δεν θα σου πω για δικαιώματα του ανθρώπου ή ιμπεριαλισμούς και τέτοια τρελά, αριστερός δεν είμαι και ούτε ήμουνα, εκτός από ένα διάστημα που γούσταρα την συντρόφισσα Δανάη αλλά εκείνη δηλητηριασμένη από τα ταξικά πατριαρχικά κατάλοιπα της κοινωνίας μας, έγινε κτήμα ενός άλλου συντρόφου, η αριστερά και η επανάσταση έχασαν ένα λαμπρό στέλεχος είτι εμένα, πονεμένη ιστορία, θα στην γράψω άλλη φορά όμως. 

Θα σου πω όμως για κάποιους μορφωμένους, καλλιεργημένους, ιδεαλιστές, υπέρμαχους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που χαρακτήρισαν τους Ουκρανούς Ναζί. Και μην μου πεις ότι δεν άκουσες και εσύ την φράση "η Ρωσία καθαρίζει την Ουκρανία από τους Ναζί". 

Ναζί τους ανθρώπους που εκλιπαρούν για δημοκρατία, ναζί τους ανθρώπους που θέλουν δικαιοσύνη, ναζί τους ανθρώπους που παρακαλάνε για ασφάλεια. Δεν ξέρω για σένα, εγώ σήμερα χαλάστηκα. 

Χαλάστηκα με τον νταβατζή που δέρνει μπροστά μου την πουτάνα που θέλει να ελευθερωθεί, χαλάστηκα με τον ηλίθιο που υμνεί την χυδαιότητα, χαλάστηκα με μένα που δεν μπορώ να κάνω τίποτα για να το αποτρέψω. 

Νιώθω συνυπεύθυνος, συμμέτοχος, σε κάθε φόνο αθώου. Τα χέρια μου τα βλέπω κόκκινα, ποτισμένα στο αίμα δεκαοκτάχρονων παιδιών, που ξερνάνε την χολή τους, με βουρκωμένα μάτια, ιδρωμένα μέτωπα, κάπου σε κάτι χωράφια, ανάμεσα σε καυτά μέταλλα. 

Νιώθω ένα με τον γαιδαράκο μου τον κυρ Μέντιο, νιώθω όπως αυτός τότε, που κουβαλούσε πολυβόλα, να σκοτώνονται οι λαοί, για να βγαίνει το φαί (Βάρναλης*, 1956). 

Δεν ρωτώ το πως και τι και ζητώ την αρετή (Βάρναλης, 1956).

Σε έναν κόσμο που τα πάντα ακριβαίνουν, ενδιαφέρον έχει το πόσο φτηναίνουν οι αξίες και πόσο ακριβά τις πληρώνουμε.

Πυξαράς Δημήτρης

Βιβλιογραφία:

Λεφάκης, Λ, (2020), Ο Ιππότης Ράμσευ, Αθήνα: Εταιρία Ερευνών Σκωτικού Τύπου

Καζαντζάκης, Ν. (2005), Τόντα-Ράμπα, Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη

Βάρναλης, Κ. (1956), Ποιοτικά, Αθήνα: Εκδόσεις Κέδρος 

*Παράφραση της 7ής στροφής του ποιήματος του Κώστα Βάρναλη, Η παλάντα του κυρ Μέντιου, http://www.snhell.gr/anthology/content.asp?id=232&author_id=56 [25/2/2022]

Ακριβά λάθη, φτηνά τσιγάρα

Ξέρεις κάτι, πάντα είχε ένα θέμα με αυτούς που με έκριναν. Και ναι, όχι μόνο με αυτούς που με έκριναν αρνητικά, αλλά και με αυτούς που με έκριναν θετικά, λες και κάτι, κάπου χρωστούσαμε σε όλους αυτούς και είχαν και άποψη. Ίσως, ο μεγαλύτερος Πάπας στις μέρες μας να φαντάζει άφαντος μπροστά σε αυτά τα μεγαθήρια του μη λάθους. Και δεν με πειράζει η κρίση σαν κρίση, είτε με κατακεραυνώνεις κάθε μέρα είτε μου πλέκει εγκώμια, το ρεζουμέ θα είναι το ίδιο, απλή απέχθεια.

Δεν ξέρω αν φταίει το ότι από μικροί έχουμε μάθει να κρίνουμε ή αν εγώ έχω εκπαιδευτεί στα ακριβά λάθη. Ξέρεις,  κοιτάζω λίγο πίσω, ανακαλύπτω ότι έχω μία τάση στην μαλακία, ναι στην μαλακία. Και όπως λέει ο σοφός λαός, μίας μαλακίας - μύρια έπονται. Ενδελεχώς εξετάζω και την τάση μου στην μη μαλακία, τάση που εκδηλώνεται σπάνια, τάση που όταν εκδηλώνεται ίσως να είναι και πολύ χειρότερα.

Θα ήθελε βαθιά μέσα μου, να είχα γεννηθεί τσιγγάνος. Να ζω την ζωή μου μποέμικα, να κάνω βόλτες αριστερά δεξιά και ως όλοι να με έχουν απλά για ένα παράσιτο, να παρασιτώ ευχάριστα και να μην έχουν να περιμένουν τίποτα. Θα ήθελα να μπορούσα να δεχτώ την επιλογή του μετρίου στην ζωή μου, αλλά η μετριότητα είναι μία ασθένεια, χειρότερη ίσως από την μαλακία που λέγαμε λίγο παραπάνω. Μετά όμως τα θέλω μου, έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με άλλα θέλω μου. Άσχημες καταστάσεις, πράγματα μη ωραία, που λίγοι θα καταλάβετε και χαίρομαι για αυτό.

Και μέσα σε αυτή την χαρά, θα ήθελα να ήμουν ένας μικρός γλυκός επιστήμονας, που ζώντας αντισυμβατικά να μην σας έχω ανάγκη. Να μην είμαι συνέχεια μέσα στο άγχος και ως ένας νέος Μένιππος να καπνίζω τα φτηνά μου τσιγάρα.

Δεν πειράζει όμως, προς το παρόν ας συνδυάσουμε την κρίση σας με την ανάγκη του ανθρώπου για αποδοχή, για επιβίωση και επιβεβαίωση. Μία μέρα ελπίζω να έχω την ευλογία να γίνω σαν και εσάς, κριτής πάντων, ορθός, αλάνθαστος. Προς το παρόν όμως, διαλέγω την μοναδική παρέα ενός βασιλικού, που το μόνο που ζητάει είναι νερό, μία φορά την ημέρα για να είναι ευτυχισμένος. Ευτυχισμένος κάθε φορά όταν επιστρέφω από την όποια δουλειά, ευτυχισμένος όταν κλείνουν οι κάμερες.

Βλέπεις, καπνίζει και αυτός, φτηνά τσιγάρα...

Πυξαράς Δημήτρης 

Ο Σταυροφόρος

θα σας γράψω μία ιστορία,

μου την είπε χθες ένας ασκητής,

μέσα σε ένα πορνείο,

ήθελε να εξομολογηθεί το πάθημα ενός Σταυροφόρου,

Λίγο πριν αμαρτήσει και αυτός…

Συνάντησα στον Γολγοθά, έναν Σταυροφόρο

Στα γόνατα, κλαίγοντας με λυγμούς

Έχοντας το σπαθί έξω από την θήκη,

Μόνος, κουρασμένος, μου ζήτησε να εξομολογηθεί

Και είπε ο Σταυροφόρος:

Το ταξίδι όταν άρχισα, αυτό της σταυροφορίας

Βρήκα εμπόδια πολλά

Στο σπαθί μου ορκίστηκα, να κρατήσω ιδανικά

Στην μάχη ποτέ δεν δείλιασα.

Πάλεψα σκληρά, μου δώσανε χρήματα

Στεφάνια, μετάλλια, τιμές

Τον δρόμο της αρετής ακολούθησα, τα ήθη τα χρηστά

Ποτέ δεν κολακεύτηκα για τις νίκες της πολλές

Και στις λίγες ήττες,

Κοίταξα τον ουρανό,

Δύναμη πήρα, τις πληγές να κάνω καλά

Και γιατί καλέ μου Σταυροφόρε,

Κάθεσαι εδώ και κλαις

Θρηνώντας με το σπαθί σου

Το εύλογο, ενάρετο παρελθόν;

Με πρόδωσαν οι άνθρωποι καλέ μου ασκητή,

Αγνώμονες, βέβηλοι κάθε ίχνους ευεργεσίας

Την τιμή μου σπίλωσαν

Από το Τάγμα μου με έδιωξαν

Με τον πόνο μου γέλασαν,

Και το ψέμα τους στοίχειωσε την ζωή μου

 Ποιο φαύλοι από τους φαύλους έγιναν

Και στην άβυσσο του ψεύδους,

Καταδίκασαν σε πίστη αγαθούς, ενάρετους αδερφούς

Και το σπαθί μόνο μου έμεινε,

Συνέχεια έξω από την θήκη,

Ανίκανο να πολεμήσει το κακό

Αυτά είπε ο Σταυροφόρος τέκνο μου

Σκούπισε να δάκρυα,

Έκρυψε τις πληγές του

Και συνέχισε τον δρόμο του

Και γιατί άγιε άνθρωπε, μου τα λες αυτά, μέσα στο πορνείο; Ρώτησα τον Ασκητή,

Γιατί η λάσπη, θα σε λερώσει

Αλλά εσύ αν είσαι καθαρός,

Το νερό θα σε λυτρώσει

Μέσα στο σκοτάδι θα φανεί φως

Και όσοι, τον Σταυροφόρο έβλαψαν

Τον πόνο τους δεν απάλυναν με το ψεύδος

Η κακία τους και αν απέδωσε

Στον Σταυροφόρο δεν κατάφεραν κακό,

Στα μάτια του, είδα πως έμεινε,

Κάθε παλιό ιδανικό

Και όταν η στεναχώρια του περάσει

Κάπου, θα ακούσουμε για αυτόν και πάλι κάτι καλό

Όσοι δίνουν τον αγώνα του δεν χάνονται

Και ακόμα όταν ο αγώνας, χαθεί

Θα ξέρουν

Πηγή φωτός ήταν οι πράξεις τους

Τα έργα των άξιων, τα βλέπουν και οι τυφλοί

Χαμογέλασε,

πήγε και αυτός 

με την σειρά του να αμαρτήσει

Πυξαράς Δημήτρης

Τζόγος: Το ταξίδι στην Ιθάκη

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι το να κυνηγάς τους στόχους σου είναι σαν να τζογάρεις; Ορίζεις τον στόχο, ρεαλιστικό ή μη, διαθέτεις πόρους (χρήμα - προσπάθεια - χρόνο), θυσιάζεις καταστάσεις (διακοπές - σχέσεις με ανθρώπους), καταλήγεις που; Το ιδανικό είναι ο στόχος να έρθει ή να αρχίσει να έρχεται. Αν δεν έρχεται; 

Το παράδοξο με τους μακροπρόθεσμους στόχους είναι ότι δεν ξέρεις πως θα πάνε. Κάνεις μια παραδοχή, ζυγίζεις δυνάμεις, αποφασίζεις ορθολογικά. Υπάρχει όμως και η άλλη προοπτική, κατά την οποία ο στόχους σου είναι ανέφικτος: αν όλοι οι άνθρωποι δρούσαμε ορθολογικά, ο κόσμος μας θα ήταν τέλειος. Δεν είναι όμως, ούτε και εμείς. Και δεν ξέρω για εσάς, εγώ δεν θέλω να γίνω ποτέ μου τέλειος. 

Αυτό που με απασχολεί, και γράφω αυτό το κείμενο για τους 5-6 που θα το διαβάσετε (και ίσως τους έναν - δύο που να είχατε ή να έχετε κοινή λογική μαζί μου), είναι το κατά πόσο μία μη ορθολογική επιλογή στόχου μπορεί να θεωρηθεί τζόγος. Δηλαδή... 

Βρίσκουμε τον στόχο, μας αρέσει και αντιλαμβανόμαστε ότι είναι ανέφικτος. Μία υγιή αντίληψη θα επίταξε ότι δεν θα έπρεπε ποτέ και κανείς να προσπαθήσει έναν ανέφικτο στόχο. Πως άραγε να τρέξεις σε έναν αγώνα 100 μέτρων όταν με το ζόρι μπορείς να περπατήσεις και αυτό κουτσαίνοντας; Αλλά σου αρέσει το τρέξιμο, κάτι μέσα σου φωνάζει ότι πρέπει να το κάνεις, ότι θα τα καταφέρεις. Είναι η ίδια φωνή που, πιθανός, να ακούει ο τζογαδόρος όταν παίζει ρουλέτα και σκέφτεται ότι μπορεί να κάτσει το μπαλάκι 13 πράσινο.. Πόσο πιθανό άραγε; 

Το κακό με τον τζόγο δεν είναι αν θα χάσεις μία φορά, το κακό είναι ότι καταστρέφει ανθρώπους, ζωές, περιουσίες. Το ίδιο όμως δεν γίνεται και με τους λανθάνοντες στόχους; Ποντάρεις ότι με υπεράνθρωπες προσπάθειες θα τα καταφέρεις. Διαθέτεις όλα σου τα χρήματα στην επίτευξη του στόχου σου, ξεχνάς φίλους - σχέσεις, από χρόνο το να φας στα γρήγορα του θεωρείς πολυτέλεια. Κάπου εκεί χάνεις την έννοια του ύπνου, καταστάσεις όπως οι διακοπές είναι πλέον ανύπαρκτες, μπορεί να ξεχάσεις να πας και στην τουαλέτα..  Είσαι σαν τους ναρκομανείς που κάνουν τα πάντα για την δόση τους, σαν τους αλκοολικούς που σκέφτονται μόνο το πιόμα, σαν τους τζογαδόρους που χάνουν όλη την περιουσίας τους στον τζόγο. 

Μέρες, μέρες, βλέπεις την καταστροφή να έρχεται. Δεν είναι λίγες οι σειρήνες που σε ρωτάνε αν και για πόσο θα αντέξεις, πόσο θα πάει, τι θα γίνει και αν αξίζει. Και εσύ, ως σύγχρονος Οδυσσέας πρέπει να τις παρακάμψεις για να πας στην Ιθάκη. Το καράβι δεν θα αντέξει, το ξέρεις, μπάζει νερά. Και σε αυτό το ταξείδι, βλέπεις πολλούς περαστικούς να έρχονται και να φεύγουν, κοινός παρανομαστής όλων, η σειρηνίαση τους για να βγεις εκτός δρόμου, εκτός πορείας, εκτός στόχου, ίσως και εκτός καταστροφής. 

Άραγε, όταν έχεις χάσει τόσα πολλά, όταν βλέπεις ότι ο στόχος είναι μακρυά, σε καταστρέφει και όλοι και μακραίνει, έχεις το δικαίωμα να κουραστείς; Έχεις το δικαίωμα να απογοητευτείς; Έχεις το δικαίωμα να απογοητευτείς; Στην ζωή μας, κάποιες επιλογές, ναι δεν είναι επιλογές... Κάποτε θυμάμαι ο Καβάφης έγραψε: 

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,

να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,

γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.

Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,

τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,

τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,

αν μέν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή

συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.

Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,

τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,

αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,

αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος.

Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι

που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά

θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους·

να σταματήσεις σ’ εμπορεία Φοινικικά,

και τες καλές πραγμάτειες ν’ αποκτήσεις,

σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ’ έβενους,

και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,

όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά·

σε πόλεις Aιγυπτιακές πολλές να πας,

να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους.

Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη.

Το φθάσιμον εκεί είν’ ο προορισμός σου.

Aλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου.

Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει·

και γέρος πια ν’ αράξεις στο νησί,

πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο,

μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.

Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.

Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.

Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.

Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.

Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα, 

ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν. 

Πυξαράς Δημήτρης

Και τώρα τι;

Πήγε 10.. Πρώτη μέρα εργασίας μετά από διακοπές. Μια επιτυχημένη μέρα στην εργασία, καλύτερη από των υπολοίπων. Και μετά πήγε 5. Κάπου εκεί η επιτυχία σκόνταψε. Κάπου στις 6 άνοιξε η πόρτα του σπιτιού και ξεκίνησε η καθημερινή, όμορφη, θαυμάσια, ονειρική, ρουτίνα της μοναξιάς!

Σήμερα είπα να διαβάσω λίγο Θεόφιλο Γκοτιέ, καλό τυπάκι στα χρονικά του, έγραψε πολύ πράμα η αλήθεια είναι. Κάποτε είχε πει ότι " Τα μάτια είναι τόσο διαφανή που μέσα από αυτά μπορείς να δεις την ψυχή". Κατά βάση πίπες δηλαδή. Ψυχή; Την δική σου ή την δική μου; Την δική μου ή τον καθρέφτη της δικής σου ψυχής μέσα στα όμορφα μου μάτια; Δεν μας τα έλυσε όλα ο Θεόφιλος και εκεί καταλαβαίνεις ότι όσο και να προσπαθείς να κρυφτείς σε βιβλία, επιτυχίες, βόλτες και άλλα πολλά, από τον εαυτό σου δεν μπορείς να ξεφύγεις.

Και εκείνη την στιγμή ένιωσα την ανάγκη να σε ακούσω. Μου μίλησες, σου μίλησα, σε άκουγα για ώρες. Πόσο μάταιο άραγε! Μετά ήθελα να ακούσω εμένα... Έκλεισα το ραδιόφωνο και πήγα όμορφα και ωραία στο πιάνο... Πόσους μήνες είχα να το αγγίξω; Τα χέρια δεν πήγαιναν. Ξέχασαν και αυτά, όπως ξέχασα και εγώ πολλά. Επιστροφή λέει στην ρουτίνα. Και που λες, άκουγα αυτά που έπαιζα και άρχισα να με αμφισβητώ. Μετά θυμήθηκα ότι δύο κακές επιλογές, φέρνουν και μία τρίτη. Και με θαύμασα για το πόσες πολλές μαλακίες έχω διαβάσει. Τριάντα χρόνια με ξέρω, είκοσι από αυτά κρύβομαι σε σελίδες, προσπαθώ να ξεφύγω και να τα βάλεις κάτω, και δεν ξεφεύγω και μου έχει βγει και ακριβά. Δεν ξέρω πλέον. όλα είναι ρευστά.

Σκέφτομαι τι γράφω τώρα, αλλά όχι όπως τότε στο σχολείο, καταλαβαίνω ότι η σύνταξη έχει πάει περίπατο, οι παράγραφοι δεν έχουν λογική συνοχή, προσπαθώ να εκφράσω τόσα πολλά με τόσο φτωχό τρόπο. Τα εκφράζω σίγουρα λάθος. Αλλά δεν πειράζει, δεν θα τα διαβάσει κανένας, άντε πέντε έξι μαλάκες καταλάθος. Δεν θα καταλάβουν και είμαστε εντάξει. Άλλωστε μέχρι και εγώ λέω να θέσω veto στον εαυτό μου.

Με τρομάζει που πήγε έντεκα παρά. Σε μερικές ώρες, θα πάρω τα χάπια μου για να κοιμηθώ. Μια μέρα λέω να κόψω τα χάπια και να τα αντικαταστήσω με μια αγκαλιά. Σίγουρη λύση ένα λούτρινο αρκουδάκι. Δεν σε πληγώνει, δεν σε κρίνει. Είναι εκεί, όταν προσπαθείς να κλάψεις και δεν σου βγαίνει. Γιατί είπαμε, η επιτυχία τελειώνει στις πέντε, συνήθως στις έξι, όταν κάτσει στις εφτά. Αλλά τώρα; Και τώρα;

Δεν θέλω να κοιμηθώ γιατί φοβάμαι ότι θα ξυπνήσω, και μετά τι; Και τώρα τι;

Πυξαράς Δημήτρης 

Επιεόρτια δέηση

Κάθε χρόνο στις γιορτές, Χριστούγεννα, πρωτοχρονιά, μερικοί μελαγχολούν, άλλου κάνουν σχέδια, θέτουν στόχους, μετράνε μέρες… Όλοι όμως κατά βάθος ψάχνουν να βρουν κάτι, κάτι που τους λείπει. Τρομερή δυναμική αυτές τις μέρες: Όλα μπαίνουν κάτω από έναν μεγεθυντικό φακό. Αν είσαι χαρούμενος και ευτυχισμένος, η ευτυχία σου θα μεγαλώσει. Αν δεν είσαι, όλα θα είναι ποιο έντονα. Κάτι όμως θα λείπει.

Τι κάνεις άραγε αν αυτό που λείπει δεν το είχες ποτέ; Και δεν μιλάμε για τα μεγάλα στα σημαντικά, μιλάμε για τα απλά. Ένα χαμόγελο, μια αγκαλιά, να ξυπνάς το πρωί και να είναι εκεί δίπλα σου, να θες να ζήσεις μια μέρα παραπάνω μόνο και μόνο για να δεις ένα χαμόγελο!

Τι κάνεις άραγε αν αυτό που λείπει δεν το είχες ποτέ; Ένα τρυφερό χάδι, ένα πείραγμα, μερικά ναζάκια. Και κάθε μέρα να λιώνεις. Να ψάχνεις όλα αυτά που μερικοί τα θεωρούν δεδομένα. Ειρωνεία; Δεν το αξίζεις; Αν το αξίζεις γιατί δεν το έχεις? Γιατί άραγε και πως…

Τι κάνεις άραγε αν αυτό που λείπει δεν το είχες ποτέ; Θα σου πω εγώ τι κάνεις! Δουλεύεις όλη μέρα για να ξεχαστείς. Συναναστρέφεσαι με ανθρώπους, που μέσα σου ξέρεις ότι όχι απλός δεν θα έπρεπε να υπάρχουν, όχι καν να τους μιλάς, αλλά σου βγάζουν μια αηδία, γιατί η εγωπάθεια τους σε τυφλώνει! Γεμίζεις τον χρόνο σου τόσο πολύ που κάνεις τον εαυτό σου να μην έχει χρόνο ούτε καν να σκέφτεται! Το ονομάζεις ευτυχία, εθελοτυφλείς, καταπίνεις τα ξερατά σου, αντί να φωνάξεις το βουλώνεις, μοιράζεις χαμόγελα αριστερά δεξιά και όταν έρθει το βράδυ, παίρνεις το κοκτέιλ από τα χάπια σου. Κοιμάσαι και ονειρεύεσαι. Μέχρι να πάει 7:20 και ο παράδεισος σου να χαθεί. Και ξεκινάς πάλι την παράγραφο από την αρχή…

Και φτάνει εκείνη η στιγμή, που έχεις απογοητευτεί τόσο από τους ανθρώπους που δεν μπορείς πλέον να το διαχειριστείς, αυτό σε ματώνει. Και ξέρεις ότι δεν μπορείς να τους απογοητεύσεις και εσύ γιατί δεν είσαι σαν και αυτούς. Για αυτούς είσαι ένα κομμάτι κρέας, ένας ακόμα. Δεν τους αρέσουν λέει αυτά που κάνεις, γιατί δεν τους ακούγεται σωστό μετά από 10 ώρες σε μια δουλειά γραφείου να γυρνάς τσόντες. Δεν τους ακούγεται σωστό… Αλλά εσύ δεν πλήγωσες ποτέ κανέναν εσκεμμένα, ήσουν πάντα ειλικρινής. Ήσουν πάντα ευγενής και ας μην τους άξιζε.

Δεν θα μετρήσω ποτέ μου μέρες για να δω πότε θα αλλάξει η χρονιά, πότε θα έρθει το καλοκαίρι και πότε θα είναι η επόμενη μου άδεια. Και αν αυτή η διαφορετικότητα μου με καταδικάζει να μην είμαι ποτέ αποδεκτός, χαλάλι! Μικρό το κακό, έτσι και αλλιώς τι είχα, τι έχασα… Όταν δεν έχει, δεν μπορείς να χάσεις. Ο πόνος γίνεται γαλήνη και η γαλήνη ηρεμία. Λένε ο χρόνος τα γιατρεύει όλα, ευχαριστώ, θα συνεχίσω να ξύνω τις πληγές μου.

Πυξαράς Δημήτρης